prof. UŁ dr hab. Janina Godłów-Legiędź

Moja praca naukowa od początku skoncentrowana była na logice rozwoju doktryn ekonomicznych, zwłaszcza liberalizmu. Za swoich mistrzów uważam profesora Wiesława Piątkowskiego i Friedricha Augusta von Hayeka. To profesor Piątkowski zasugerował mi temat pracy doktorskiej: Ekonomia liberalna w Polsce w latach 1918-1939, następnie czuwał nad realizacją tego tematu, a w połowie lat 80. podsunął mi myśl, by jako temat pracy habilitacyjnej obrać dzieło wielkiego liberała i antykomunisty Friedricha Hayeka. W ten sposób znalazłam się w zespole prof. Janusza Górskiego prowadzącego wówczas szeroko zakrojone badania nad zachodnią myślą ekonomiczną. Sadzę, że intensywna atmosfera naukowa seminariów prowadzonych przez profesora Górskiego w latach 80. nigdy już się nie powtórzyła. Szczególnie zapadły mi w pamięci dyskusje wokół idei Hayeka i będących przedmiotem rozważań profesora Marka Belki (wówczas doktora) poglądów Miltona Friedmana. (Spośród osób dyskutujących uwagę moją zwracał swoją dociekliwością profesor Roman Milewski, doktor Jerzy Kropiwnicki; z grona młodszych pracowników wyróżniali się: doktor Jerzy Pruski i Bogusław Grabowski). Warte podkreślenia jest to, że już w latach 80. przedmiotem wnikliwych analiz pracowników naszego Wydziału byli tacy wybitni autorzy i laureaci Nagród Nobla, jak Hayek i Friedman – krytycy nie tylko socjalizmu, ale także interwencjonizmu państwowego i keynesizmu.

Hayeka nazywam swoim mistrzem, ponieważ lektura jego dzieł odsłoniła przede mną niezwykle inspirujący obszar epistemologiczno-etycznych uwarunkowań procesu gospodarowania i życia społecznego. To hayekowska inspiracja sprawiła, że analizując założenia i zasady ekonomii liberalnej podejmowałam zagadnienia wykraczające poza problemy ekonomiczne w rozumieniu ekonomii neoklasycznej. W zgodzie z tradycją Smithowskiej ekonomii klasycznej i metodologią Friedricha Hayeka śledziłam związki między problematyką ekonomiczną, ogólnospołeczną, moralną i polityczną. Analizując różne odmiany liberalizmu gospodarczego, rozpatrywałam je w kontekście szerszej problematyki społecznej, politycznej i filozoficznej, a zwłaszcza etycznej i epistemologicznej. Wynik moich studiów nad myślą Friedricha Hayeka stanowi praca Doktryna społeczno-ekonomiczna Friedricha von Hayeka (Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1992).

Moje dalsze dociekania badawcze związane były z paradoksalną sytuacją, w której znalazł się liberalizm w związku z transformacją od planu i rynku, a następnie ogromnym przyspieszeniem wchodzenia Polski w procesy globalizacji i integracji europejskiej. Początkowo liberalizm - jako doktryna wysuwająca na pierwszy plan wolność jednostki, a w sferze ekonomicznej wskazująca podstawy racjonalnego gospodarowania – stał się w Polsce doktryną, w której wielu polityków i ekonomistów widziało naturalną alternatywę dla upadającego porządku społecznego. Jednak liberalizm, który w swym głównym nurcie akcentuje ewolucyjny charakter zmian społecznych, stanął wobec zadania wskazania drogi radykalnej przebudowy społecznej. Polskim liberałom odwołującym się często do myśli Hayeka stawiano zarzut konstruktywizmu, który z punktu widzenia autora Drogi do niewolnictwa był głównym błędem socjalistów. Trudno także utrzymać wiarę w spontanicznie powstający ład społeczny w dobie narastających konfliktów gospodarczych, politycznych i kulturowych w wymiarze światowym. Wyniki badań w tym zakresie prezentowałam w czasopismach („Ekonomista” 1998 nr 5–6, Sprawy Międzynarodowe 2002 nr 2) i w monografii zatytułowanej Liberalizm. Od ekonomii klasycznej do polityki transformacji (Łódź 2001).

Wartość doktryny Hayeka polega na tym, że niezależnie od tego, w jakim stopniu podziela się jego wnioski dotyczące praktycznych rozwiązań, jego szeroko zakrojona analiza miejsca jednostki w społeczeństwie i uwarunkowań życia gospodarczego oddziałuje niezwykle inspirująco i sprawia, że nie sposób przejść obojętnie obok wizji , którą stworzył.

Dowodem nieprzemijającej wartości idei Hayeka jest ich wpływ na współczesną ekonomię, ujawniający się zwłaszcza w rozwijającej się dynamicznie w ostatnich dwu dekadach nowej ekonomii instytucjonalnej (NEI). NEI to przedmiot następnego etapu moich poszukiwań na drodze do zrozumienia mechanizmów życia gospodarczego. Szczególnym walorem NEI jest przydatność tego podejścia z punktu widzenia transformacji ustrojowej, co usiłuję pokazać w swoich ostatnich publikacjach. Siła oddziaływania Hayeka nieoczekiwanie ujawniła się także w związku ostatnią Nagrodą Nobla. Tzw. strukturalne podejście do teorii bezrobocia widoczne w teorii naturalnej stopy bezrobocia Phelpsa oznacza, że z upływem czasu ujawniły się nie tylko racje Hayeka w sporze o racjonalność gospodarki socjalistycznej, ale także w dyskusji o kapitale między Hayekiem a Keynesem. Ponadto laureat Nagrody Nobla z 2006 roku akcentuje także za Hayekiem konieczność dynamicznego podejścia do problemu równowagi i znaczenie przedsiębiorczości.

Aktywny udział Kościoła katolickiego w polskich przemianach i próby wykorzystywania katolickiej nauki społecznej w sporach o metodę i cel transformacji – to przyczyny podjęcia w Katedrze Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gospodarczej, zwłaszcza przez profesora Piątkowskiego i prof. Gedymina Spychalskiego analizy myśli społecznej Jana Pawła II. Przedmiotem mojego zainteresowania było stanowisko Jana Pawła II wobec socjalizmu i kapitalizmu, rynku, wolności jednostki i liberalizmu. Wyniki badań w tym zakresie opublikowane zostały w czasopismach ( „Wieś i Państwo” 1993 nr 1, 1994 nr 1-2, „Etos” 1995 nr 4) oraz w książce napisanej pod redakcją prof. zw. dr hab. Wiesława Piątkowskiego (Myśl społeczna Jana Pawła II, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999).

Tematyka badawcza:

I. Ekonomia liberalna w Polsce:

II. Doktryna Friedricha Hayeka

III. Wizje gospodarki i jednostki w myśli społecznej Jana Pawła II:

IV. Zmiany w głównym nurcie ekonomii w II połowie XX wieku:

V. Transformacja od planu do rynku w świetle nowej ekonomii instytucjonalnej:

Ważniejsze publikacje:

Doktryna społeczno-ekonomiczna Friedricha von Hayeka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.

Z historii sporu o racjonalność gospodarki socjalistycznej, „Ekonomista” 1989, nr 5-6, s. 909-925.

On the History of the Dispute over the Rationality of Socialist Economy, “Oeconomica Polona” 1989, nr 3-4.

Aktualność międzywojennego sporu o racjonalność gospodarki socjalistycznej, „Gospodarka Planowa” 1989 nr 6.

Friedrich Hayek o prawdziwym i fałszywym liberalizmie, „Studia Prawno-Ekonomiczne”, t. XLIV 1990.

Krytyka idei sprawiedliwości społecznej w doktrynie Friedricha von Hayeka, „Ekonomista” 1990, nr 2-3.

Szkoła austriacka o rynku i roli państwa w gospodarce, „Studia Prawno-Ekonomiczne” t. L, 1994.

Gospodarka rynkowa w interpretacji Jana Pawła II, „Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II Ethos” 1995 nr 4.

Friedrich von Hayek’s Liberalism and the State Transformation in Poland, [w:] Liberalism Yesterday and Today, The British and Commonwealth Studies Centre Institute of International Studies, Łódź 1998.

Idea spontanicznego porządku społecznego Friedricha von Hayeka a proces transformacji ustrojowej, „Ekonomista” 1998, nr 5 – 6.

Moralność a gospodarka rynkowa w interpretacji Friedricha von Hayeka, [w:] „Annales. Etyka w życiu gospodarczym”, t. 2, Salezjańska Wyższa Szkoła Ekonomii i Zarządzania, Łódź 1999.

Wolność w ujęciu Jana Pawła II i myślicieli liberalnych. Próba analizy porównawczej, [w:] Myśl społeczna Jana Pawła II, Studia i szkice (red.) W. Piątkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

Idea gospodarki rynkowej w encyklikach Jana Pawła II, [w:] Myśl społeczna Jana Pawła II. Studia i szkice, (red.) W. Piątkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

Etyczny wymiar liberalizmu gospodarczego, [w:] „Etyka w życiu gospodarczym”, t. 3, Salezjańska Wyższa Szkoła Ekonomii i Zarządzania, Łódź 2000.

Liberalizm. Od ekonomii klasycznej do polityki transformacji, Wydawnictwo „Absolwent”, Łódź 2001.

Idea spontanicznego ładu społecznego liberałów w dobie globalizacji, „Sprawy Międzynarodowe” 2002 nr 2.

Liberals’ Idea of Spontaneous Social Order at the Time of Globalization, “The Polish Quarterly of International Affairs” 2002, nr 2.

Dylematy liberalizmu u progu XXI wieku, Annales . „Etyka w życiu gospodarczym”, t. 5, Salezjańska Wyższa Szkoła Ekonomii i Zarządzania, Łódź 2002.

Recenzja książki K. Kostro Hayek kontra socjalizm, „Ekonomista” 2002 nr 1.

Nowa ekonomia instytucjonalna: nowe spojrzenie na istotę gospodarowania i rozwój, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica 169, 2003.

Rola państwa w gospodarce z perspektywy kosztów transakcji, [w:] Dokonania współczesnej myśli ekonomicznej, red. nauk. U. Zagóra -Jonszta, Katowice 2004.

Własność w polskim liberalizmie w okresie transformacji, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2004, z. 1.

Korupcja a wolność gospodarcza w krajach transformacji ustrojowej, „Gospodarka Narodowa” 2004, nr 11-12.

Globalizacja jako czynnik rozwoju, [w:] Rozwój regionalny a procesy globalizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2004.

Transformacja ustrojowa z perspektywy nowej ekonomii instytucjonalnej, „Ekonomista” 2005, nr 2.

Nowa ekonomia instytucjonalna i rozwój regionalny, [w:] Rozwój regionalny – konsekwencje integracji, Fundacja Promocji Rozwoju Podlasia, Białystok 2005.

Główny nurt współczesnej ekonomii: od formalizmu do nowego instytucjonalizmu, Aneks do wydania polskiego [w:] H. Landreth, D. Colander, Historia myśli ekonomicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.

Model socjalizmu rynkowego Oskara Langego a spór o paradygmat ekonomii, [w:] Oskar Lange a współczesność, red. nauk. Z. Sadowski, PTE, Warszawa 2005.

Recenzja książki: Douglass C. North, Understanding the Process of Ekonomic Change, Princeton University Press, Princeton-Oxford 2005, opublikowana w: “Ekonomista” 2006, nr 2, s. 257 – 260.

Recenzja Książki: Robert William Fogel, The Escape from Hunger and Premature Death, 1700-2100. Europe, America, and Third World, Cambidge University Press 2004, opublikowana w: “Gospodarka Narodowa” 2006, nr 10, s. 101-110.

Profesor Wiesław Piątkowski [w:] Z historii myśli ekonomicznej i historii gospodarczej, Księga Jubileuszowa Prof. dr. hab. Wiesława Piątkowskiego, (red. nauk.) Janusz Skodlarski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2006.

Paradygmat kosztów transakcji, [w:] Z historii myśli ekonomicznej i historii gospodarczej, Księga Jubileuszowa Prof. dr. hab. Wiesława Piątkowskiego, (red. nauk.) Janusz Skodlarski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2006.

Rozwój społeczny w świetle teorii ewolucji technofizjologicznej Roberta Fogla, [w:] Rozwój regionalny a rozwój społeczny, (red. nauk) Andrzej F. Bocian, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2006.

Interakcja instytucji formalnych i nieformalnych w procesie transformacji od planu do rynku, [w:] Dokonania współczesnej myśli ekonomicznej. Ekonomia instytucjonalna-teoria i praktyka, (red. nauk.) Urszula Zagóra-Jonszta, Wyd. AE im. Karola Adamieckiego, Katowice 2006.

Transformacja ustrojowa. Podejście instytucjonalne, [w:] Wzrost gospodarczy, restrukturyzacja i rynek pracy w Polsce. Ujęcie teoretyczne i empiryczne, (red. nauk.) S. Krajewski, P. Kaczorowski, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2006.

Konkurencyjność gospodarki w świetle teorii kosztów transakcji, [w:] Rozwój regionalny. Podstawowe cele i wyzwania, (red. nauk) Andrzej F. Bocian, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2007.

Competitiveness of Economies in the Light of Transaction Cost Theory, “Comparative Economic Research” 2007, nr 1-2, s. 43 – 57.

Kapitał fizjologiczny jako czynnik wzrostu gospodarczego i dobrobytu społecznego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 213.

Strukturalistyczna teoria zatrudnienia Edmunda Phelpsa, „Gospodarka Narodowa” 2008, nr 9 (205), s. 1-18.

[współautor Tomasz Legiędź], Interaction between Formal and Informal Institutions in the Process of Transformation from Planned to Market Economy, “Comparative Economic Research” 2008, nr 1-2, s. 105 – 124.

Znaczenie teorematu Coase’a i idei kosztów transakcji w rozwoju ekonomii, [w:] Własność i kontrola w teorii i praktyce. Część II (red.) B. Polszakiewicz i J. Boehlke, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2008.

Rozwój ekonomiczny jako przedmiot badań ekonomii i historii gospodarczej w kontekście idei integracji nauk społecznych, [w:] Historia gospodarcza i historia myśli ekonomicznej a teoria ekonomii, (red.) J. Skodlarski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2008.

Od zdrowia jednostek do dobrobytu społeczeństw. Teoria Roberta Fogla, „Krytyka Polityczna” 2007/2008, nr 14.

[współautor Włodzimierz Puliński], Teoria zatrudnienia Johna M. Keynesa w świetle rozwoju teorii naturalnej stopy bezrobocia, [w:] Dokonania współczesnej myśli ekonomicznej – keynesizm wobec współczesnych problemów gospodarczych i społecznych, (red.) U. Zagóra – Jonszta, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2008.

[współautor Włodzimierz Puliński], Tendencje rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce, [w:] Podlasie – Dwie dekady transformacji, (red.) A. F. Bocian, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2008.

Pomiar dobrobytu społecznego a wiarygodność ekonomii, [w:] Społeczna odpowiedzialność organizacji gospodarczych, (red.) J. Sosnowski, Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa im. prof. Edwarda Lipińskiego, Kielce 2008.

Redakcja naukowa: Instytucje i transformacja, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009.

Program wykładów:
Historia myśli ekonomicznej - studia dzienne
Historia myśli ekonomicznej - studia wieczorowe