Katedra Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gospodarczej
Uniwersytet Łódzki

materiały do ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej
dr Joanna Dzionek-Kozłowska

Zajęcia I    Zajęcia II    Zajęcia III    Zajęcia IV    Zajęcia V    Zajęcia VI   Zajęcia VII

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 1

A. Teoria podziału pracy Adama Smith'a

  1. Ogólny związek między podziałem pracy a siłą produkcyjną pracy.
  2. Konkretyzacja oddziaływania podziału pracy na siłę produkcyjna pracy ("Trzy różne okoliczności" związane z podziałem pracy).
  3. Specyfika podziału pracy w rolnictwie. Jej wpływ na siłę produkcyjna pracy.
  4. Podział pracy a nauka. Specjalizacja w dziedzinie nauki.
  5. Podział pracy a skłonność do wymiany.
  6. Podział pracy a rynek.
  7. Podział pracy a przyrodzone uzdolnienia.
  8. Podział pracy a stopień rozwoju gospodarczego.
  9. Inne kwestie w materiale źródłowym:

    1. znaczenie "egoizmu" w życiu gospodarczym,
    2. produkcyjność nakładów w rolnictwie,
    3. produkcyjność pracy w rolnictwie w kraju bogatym i biednym,
    4. znaczenie transportu wodnego dla rozwoju rynku.

Materiał źródłowy: A. Smith, Badania nad przyczynami i naturą bogactwa narodów, PWN, Warszawa 1954, t. I, rozdz. I, II, III, s. 9-30.


B. Naturalna i rynkowa cena towarów

A) Adam Smith

  1. Pojęcie ceny naturalnej.
  2. Cena rynkowa i czynniki ją określające.
  3. Mechanizm popytu i podaży.
  4. Relacja popyt - podaż a produkcja.
  5. Przyczyny "stałych odchyleń" ceny rynkowej od ceny naturalnej.
  6. Inne kwestie w materiale źródłowym:

    1. wpływ wahań cen na płacę zysk i rentę gruntową,
    2. zysk nadzwyczajny,
    3. renta gruntowa jako składnik ceny monopolowej.

Materiał źródłowy: A. Smith, Badania nad przyczynami i naturą bogactwa narodów, t. I, PWN, Warszawa 1954, rozdz. VII, s. 71-82.


B) David Ricardo

  1. Pojęcie ceny naturalnej
  2. Cena rynkowa i jej wahania
  3. Cena rynkowa a stopa zysku:

    1. istota relacji,
    2. alokacja kapitału i rola kapitału pożyczkowego w tym procesie,
    3. tendencja do wyrównywania się stopy zysków,
    4. czynniki różnicujące stopę zysku.

Materiał źródłowy: D. Ricardo, Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania, PWN, Warszawa 1957, rozdz. IV, s. 95-99.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 2

Teoria handlu zagranicznego

A. David Ricardo

  1. Import a wartość produktu krajowego.
  2. Uzasadnienie tezy, że "dochód i kapitał kraju zawsze określają granicę ujętego wartościowo popytu na towary krajowe i zagraniczne razem wzięte".
  3. Handel zagraniczny a stopa zysku:
  4. stopa zysku w handlu zagranicznym,
  5. oddziaływanie handlu zagranicznego na stopę zysku w gospodarce,
  6. zróżnicowanie stopy zysku w skali międzynarodowej.
  7. Względna wartość towarów wymienianych między krajami.
  8. Uzasadnienie korzyści z wymiany międzynarodowej.

Materiał źródłowy: D. Ricardo, Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania, rozdz. VII (część), s. 141-150.


B. John Stuart Mill

  1. Wartość towarów krajowych a importowanych.
  2. Mechanizm kształtowania się równowagi w handlu międzynarodowym.
  3. założenia modelu
  4. równanie popytu międzynarodowego
  5. zakres wahań cen
  6. elastyczność popytu na import
  7. Znaczenie kosztów transportu dla warunków prowadzenia wymiany międzynarodowej.

  8. Korzyści wynikające ze zmian kosztów produkcji towarów będących przedmiotem wymiany międzynarodowej.

Materiał źródłowy: J. S. Mill, Zasady ekonomii politycznej i niektóre jej zastosowania do filozofii społecznej, t. II, rozdział XVIII, s. 234-254.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 3

Prawo rynków a kryzysy nadprodukcji

    Jean Babtiste Say

  1. Teoria wartości
  2. Funkcje pieniądza
  3. Zależność pomiędzy produkcją a konsumpcją. Sformułowanie prawa rynków
  4. Konsekwencje prawa rynków dla życia gospodarczego

Materiał źródłowy: J. B. Say, Traktat o ekonomii politycznej, PWN, Warszawa 1960, rozdz. XV, s. 207-221.

    David Ricardo

  1. Uzasadnienie prawa rynków Saya. Założenia behawioralne
  2. Funkcje pieniądza
  3. Zależność pomiędzy poziomem zysków i płac. Teoria stagnacji sekularnej
  4. Polemika z Adamem Smithem

Materiał źródłowy: D. Ricardo: Zasady…, rozdział XXI, s. 332-341.

    Jean Ch. L. Simonde de Sismondi

  1. Spożycie produkcyjne i nieprodukcyjne
  2. Podział a wzrost dochodu narodowego
  3. Warunki wzrostu gospodarczego i remedia przeciw nadprodukcji

Materiał źródłowy: S. de Sismondi, Nowe zasady ekonomii politycznej, PWN, Warszawa 1955, ks. IV, s. 290-302.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 4

Karol Marks

Przemiana pieniądza w kapitał

A. Ogólny wzór kapitału.

  1. Cyrkulacja towarów jako punkt wyjścia kapitału.
  2. Prosta cyrkulacja towarów (bezpośrednia forma cyrkulacji towarów, cyrkulacja pieniądza jako pieniądza): T-P-T (sprzedaż w celu kupna).
  3. Cyrkulacja pieniądza jako kapitału: P-T-P´ (kupno w celu sprzedaży).
  4. Różnice między ruchami okrężnymi T-P-T i P-T-P´.
  5. Pojęcie kapitału i wartości dodatkowej.
  6. Natura kapitalisty.
  7. Pieniężna i towarowa forma kapitału.
  8. W jakim sensie P-T-P´ jest ogólnym wzorem kapitału?

B. Sprzeczności ogólnego wzoru.

  1. Istota problemu.
  2. Korzyści ze zwykłej wymiany.
  3. Wartość towarów jako przesłanka, a nie wynik cyrkulacji.
  4. Krytyka Condillaca.
  5. Hipoteza wymiany nie-ekwiwalentów.
  6. Założenie, że istnieje klasa, która kupuje, a nie sprzedaje.
  7. Hipoteza oszusta.
  8. Kapitał handlowy i kapitał lichwiarski.
  9. Istota sprzeczności ogólnego wzoru.

C. Kupno i sprzedaż siły roboczej.

  1. Towar, którego wartość użytkowa jest źródłem wartości.
  2. Definicja siły roboczej.
  3. Warunki przekształcenia siły roboczej w towar.
  4. Kapitał jako kategoria historyczna.
  5. Wartość siły roboczej.
  6. Wartość użytkowa siły roboczej.

Materiał źródłowy: K. Marks, Kapitał, Książka i wiedza, Warszawa 1951, t. I, rozdz. IV, s. 155-187.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 5

Alfred Marshall

  1. Definicja nadwyżki konsumenta.
  2. Co powoduje, że konsument odczuwa nadwyżkę zadowolenia?
  3. Wyznaczenie nadwyżki konsumenta dla jednostki.
  4. Warunki, których spełnienie pozwala wyznaczyć nadwyżkę konsumenta dla całego rynku. Rola założenia o stałości krańcowej użyteczności pieniądza.
  5. W jakim sensie cena jest miarą użyteczności dla człowieka? Użyteczność krańcowa i całkowita.
  6. Paradoks Giffena.
  7. Dobrobyt a szczęście.

Materiał źródłowy: A. Marshall, Zasady ekonomiki, księga III, rozdz. VI, s. 120-134.

Tematyka zajęć z historii myśli ekonomicznej Nr 6

John Maynard Keynes

Filozofia społeczna

  1. Wady kapitalizmu indywidualistycznego.
  2. Konieczność interwencjonizmu państwowego.
  3. Zalety kapitalizmu kierowanego.
  4. Środki interwencjonizmu państwowego.

Materiał źródłowy: J. M. Keynes, Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, rozdz. XXIV, s. 483-498.


Friedrich August von Hayek

"Wolna" przedsiębiorczość i porządek konkurencyjny

  1. Zasady i cele liberalizmu.
  2. Rola państwa w gospodarce: stan obecny i perspektywy.
  3. Rola filozofów i ekonomistów w kształtowaniu opinii publicznej.
  4. "Porządek konkurencyjny" a "uporządkowana konkurencja".
  5. Granice "porządku konkurencyjnego": prawa własności i swoboda kształtowania umów.
  6. Co jest podstawową przyczyną istnienia ograniczeń rynku?

Materiał źródłowy: F. Hayek, Indywidualizm i porządek ekonomiczny, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1998, rozdz. 6, s. 121-134.