Katedra Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gospodarczej
Uniwersytet Łódzki

materiały do ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej
dr Joanna Dzionek-Kozłowska

Zajęcia I    Zajęcia II    Zajęcia III    Zajęcia IV    Zajęcia V    Zajęcia VI   Zajęcia VII

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr1

Prekursorzy ekonomii klasycznej:

A. Pierre Boisguillebert

  1. Prawo natury
     
  2. Bogactwo - istota, źródła, podział
     
  3. Teoria wartości i ceny
     
  4. Pieniądz - geneza, istota, funkcje

Materiał źródłowy: P. Boisguillebert, Rozprawa o naturze bogactw, pieniądza i danin, w: Merkantylizm i początki ekonomii klasycznej. Wybór pism ekonomicznych XVI i XVII wieku, PWN, Warszawa 1958, rozdz. I-II, IV, V (fragment), s. 373-82, 394-411.


B. William Petty

  1. Teoria wartości
     
  2. Renta gruntowa i cena ziemi
     
  3. Procent
     
  4. Płace robocze

Materiał źródłowy: W. Petty, Traktat o podatkach i daninach, w: Merkantylizm i początki ekonomii klasycznej. Wybór pism ekonomicznych XVI i XVII wieku, PWN, Warszawa 1958, rozdz. IV (punkty 17-27), V, s. 481-94.

[na stronie głównej tekst ten jest zatytułowany „O wydatkach publicznych 1”]

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 2

A. Teoria podziału pracy Adama Smith'a

  1. Ogólny związek między podziałem pracy a siłą produkcyjną pracy.
     
  2. Konkretyzacja oddziaływania podziału pracy na siłę produkcyjna pracy ("Trzy różne okoliczności" związane z podziałem pracy).
     
  3. Specyfika podziału pracy w rolnictwie. Jej wpływ na siłę produkcyjna pracy.
     
  4. Podział pracy a nauka. Specjalizacja w dziedzinie nauki.
     
  5. Podział pracy a skłonność do wymiany.
     
  6. Podział pracy a rynek.
     
  7. Podział pracy a przyrodzone uzdolnienia.
     
  8. Podział pracy a stopień rozwoju gospodarczego.
     
  9. Inne kwestie w materiale żródłowym:

    1. znaczenie "egoizmu" w życiu gospodarczym,
       
    2. produkcyjność nakładów w rolnictwie,
       
    3. produkcyjność pracy w rolnictwie w kraju bogatym i biednym,
       
    4. znaczenie transportu wodnego dla rozwoju rynku.

Materiał źródłowy: A. Smith, Badania nad przyczynami i naturą bogactwa narodów, PWN, Warszawa 1954, t. I, rozdz. I, II, III, s. 9-30.


B. Naturalna i rynkowa cena towarów

A) Adam Smith

  1. Pojęcie ceny naturalnej.
     
  2. Cena rynkowa i czynniki ją określające.
     
  3. Mechanizm popytu i podaży.
     
  4. Relacja popyt - podaż a produkcja.
     
  5. Przyczyny "stałych odchyleń" ceny rynkowej od ceny naturalnej.
     
  6. Inne kwestie w materiale źródłowym:

    1. wpływ wahań cen na płacę zysk i rentę gruntową,
       
    2. zysk nadzwyczajny,
       
    3. renta gruntowa jako składnik ceny monopolowej.

Materiał źródłowy: A. Smith, Badania nad przyczynami i naturą bogactwa narodów, t. I, PWN, Warszawa 1954, rozdz. VII, s. 71-82.


B) David Ricardo

  1. Pojęcie ceny naturalnej
     
  2. Cena rynkowa i jej wahania
     
  3. Cena rynkowa a stopa zysku:

    1. istota relacji,
       
    2. alokacja kapitału i rola kapitału pożyczkowego w tym procesie,
       
    3. tendencja do wyrównywania się stopy zysków,
       
    4. czynniki różnicujące stopę zysku.

Materiał źródłowy: D. Ricardo, Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania, PWN, Warszawa 1957, rozdz. IV, s. 95-99.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 3

David Ricardo

A. Wartość i bogactwo

  1. Pojęcia: wartość, bogactwo.
     
  2. Bogactwo: wartość a wydajność pracy.
     
  3. Wydajność pracy a "wartość ogólnej masy towarów".
     
  4. Problem standardowego miernika wartości.
     
  5. Bogactwo a rzadkość dóbr.
     
  6. Porównanie wartości bogactw dwóch krajów.
     
  7. Niekonsekwencje Adama Smitha w definiowaniu bogactwa.
     
  8. Dwa sposoby powiększania bogactwa kraju ze względu na jego wartość.
     
  9. Bogactwo i wartość u J. B. Saya.

Materiał źródłowy: D. Ricardo, Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania, PWN, Warszawa 1957, rozdz. XX, s. 316-31.

B. Teoria renty gruntowej

  1. Pojęcie renty gruntowej. Renta gruntowa a zysk.
     
  2. Kiedy płaci się rentę gruntową?
     
  3. Renta gruntowa związana z różną urodzajnością działek ziemi i różnym ich położeniem.
     
  4. Renta gruntowa związana z różną produkcyjnością kolejnych nakładów na danej działce ziemi.
     
  5. Wartość wymienna produktów rolnych.
     
  6. Czy ziemia góruje nad "innymi źródłami użytecznych produktów"?.
     
  7. Czynniki określające spadek renty gruntowej.
     
  8. Zmiany renty gruntowej wyrażonej w zbożu i w pieniądzu.

Materiał źródłowy: D. Ricardo, Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania, PWN, Warszawa 1957, rozdz. II, s. 67-90.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 4

Teoria handlu zagranicznego

A. David Ricardo

  1. Import a wartość produktu krajowego.
     
  2. Uzasadnienie tezy, że "dochód i kapitał kraju zawsze określają granicę ujętego wartościowo popytu na towary krajowe i zagraniczne razem wzięte".
     
  3. Handel zagraniczny a stopa zysku:
  4. stopa zysku w handlu zagranicznym,

  5. oddziaływanie handlu zagranicznego na stopę zysku w gospodarce,

  6. zróżnicowanie stopy zysku w skali międzynarodowej.

  7. Względna wartość towarów wymienianych między krajami.

  8. Względna wartość towarów wymienianych między krajami.
     
  9. Uzasadnienie korzyści z wymiany międzynarodowej.

Materiał źródłowy: D. Ricardo, Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania, rozdz. VII (część), s. 141-150.


B. John Stuart Mill

  1. Wartość towarów krajowych a importowanych.

  2. Mechanizm kształtowania się równowagi w handlu międzynarodowym.

  3. założenia modelu

  4. równanie popytu międzynarodowego

  5. zakres wahań cen

  6. elastyczność popytu na import

  7. Znaczenie kosztów transportu dla warunków prowadzenia wymiany międzynarodowej.

  8. Korzyści wynikające ze zmian kosztów produkcji towarów będących przedmiotem wymiany międzynarodowej.

Materiał źródłowy: J. S. Mill, Zasady ekonomii politycznej i niektóre jej zastosowania do filozofii społecznej, t. II, rozdział XVIII, s. 234-254.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 5

Karol Marks

Przemiana pieniądza w kapitał

A. Ogólny wzór kapitału.

  1. Cyrkulacja towarów jako punkt wyjścia kapitału.
     
  2. Prosta cyrkulacja towarów (bezpośrednia forma cyrkulacji towarów, cyrkulacja pieniądza jako pieniądza): T-P-T (sprzedaż w celu kupna).
     
  3. Cyrkulacja pieniądza jako kapitału: P-T-P´ (kupno w celu sprzedaży).
     
  4. Różnice między ruchami okrężnymi T-P-T i P-T-P´.
     
  5. Pojęcie kapitału i wartości dodatkowej.
     
  6. Natura kapitalisty.
     
  7. Pieniężna i towarowa forma kapitału.
     
  8. W jakim sensie P-T-P´ jest ogólnym wzorem kapitału?

B. Sprzeczności ogólnego wzoru.

  1. Istota problemu.
     
  2. Korzyści ze zwykłej wymiany.
     
  3. Wartość towarów jako przesłanka, a nie wynik cyrkulacji.
     
  4. Krytyka Condillaca.
     
  5. Hipoteza wymiany nie-ekwiwalentów.
     
  6. Założenie, że istnieje klasa, która kupuje, a nie sprzedaje.
     
  7. Hipoteza oszusta.
     
  8. Kapitał handlowy i kapitał lichwiarski.
     
  9. Istota sprzeczności ogólnego wzoru.

C. Kupno i sprzedaż siły roboczej.

  1. Towar, którego wartość użytkowa jest źródłem wartości.
     
  2. Definicja siły roboczej.
     
  3. Warunki przekształcenia siły roboczej w towar.
     
  4. Kapitał jako kategoria historyczna.
     
  5. Wartość siły roboczej.
     
  6. Wartość użytkowa siły roboczej.

Materiał źródłowy: K. Marks, Kapitał, Książka i wiedza, Warszawa 1951, t. I, rozdz. IV, s. 155-187.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 6

Alfred Marshall

  1. Definicja nadwyżki konsumenta.
     
  2. Co powoduje, że konsument odczuwa nadwyżkę zadowolenia?
     
  3. Wyznaczenie nadwyżki konsumenta dla jednostki.
     
  4. Warunki, których spełnienie pozwala wyznaczyć nadwyżkę konsumenta dla całego rynku. Rola założenia o stałości krańcowej użyteczności pieniądza.
     
  5. W jakim sensie cena jest miarą użyteczności dla człowieka? Użyteczność krańcowa i całkowita.
     
  6. Paradoks Giffena.
     
  7. Dobrobyt a szczęście.

Materiał źródłowy: A. Marshall, Zasady ekonomiki, księga III, rozdz. VI, s. 120-134.

Tematyka ćwiczeń z historii myśli ekonomicznej Nr 7

John Maynard Keynes

A. Zagadnienia wstępne

  1. Keynesowskie postrzeganie "teorii klasycznej".
     
  2. Pojęcie "ogólnej teorii". W jakim sensie teoria klasyczna nie ma charakteru ogólnego?
     
  3. Teoria klasyczna a rzeczywistość (konstatacja ogólna).

B. Krytyka neoklasycznej teorii zatrudnienia

  1. Założenia neoklasycznej teorii zatrudnienia. Krzywa popytu na siłę roboczą i krzywa podaży siły roboczej.
     
  2. Dopuszczalne formy bezrobocia według ekonomistów klasycznych
     
  3. Sposoby powiększania stanu zatrudnienia w świetle teorii neoklasycznej.
     
  4. Ocena pierwszego założenia neoklasycznej teorii zatrudnienia.
     
  5. Krytyka drugiego założenia neoklasycznej teorii zatrudnienia.
     
    1. Teoria z rzeczywistość
       
    2. Postawy robotników wobec spadku płac realnych i nominalnych.
       
    3. Czy ogólny poziom płac realnych określony jest bezpośrednio przez umowy o płace?
       
  6. Elementy keynesowskiej teorii zatrudnienia
     
    1. Nawiązanie do punktów 4 i 5.
       
    2. Pojęcie pełnego zatrudnienia.
       
    3. Pojęcie bezrobocia przymusowego.
       
    4. Co decyduje o ogólnym poziomie płac realnych?
       
    5. Zmiany płac nominalnych i realnych w krótkim okresie.
       
    6. Różnice między neoklasyczną a keynesowską teorią zatrudnienia.
       

Materiał źródłowy: J. M. Keynes, Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, rozdz. PWN Warszawa 2003, rozdz. I, II (części I-V), s. 5-18, lub PWN Warszawa 1985, s. 29-44.