PROGRAM WYKŁADÓW
Z HISTORII MYŚLI EKONOMICZNEJ
REALIZOWANY NA KIERUNKU EKONOMIA
W ROKU AKADEMICKIM 2005/2006
(45 H)

1. WYKŁAD WPROWADZAJĄCY
   Dlaczego studiujemy historię nauk społecznych? Podstawowe pojęcia: szkoły, nurty, rewolucje naukowe, paradygmat, program badawczy; retoryka w dyskusjach ekonomicznych; podejście absolutystyczne i relatywistyczne; nakreślenie głównych tendencji w rozwoju myśli ekonomicznej; ekonomia ortodoksyjna i heterodoksyjna.
   Omówienie literatury przedmiotu oraz warunków zaliczenia.

2. STAROŻYTNOŚĆ, ŚREDNIOWIECZE I MERKANTYLIZM
   Specyfika myśli ekonomicznej starożytności i średniowiecza; podejście holistyczne i normatywne; zasady gospodarowania na roli, ekonomika i chrematystyka, podział pracy, pojęcie ceny sprawiedliwej, ocena zasadności pobierania procentu, ocena niewolnictwa; rozważania Oresmiusza o pieniądzu.
   Merkantylizm jako doktryna gospodarcza Europy XVI-XVII wieku; jego podłoże i charakterystyka; definiowanie bogactwa, zasada dodatniego bilansu handlowego, industrializm, interwencjonizm państwowy, autarkia.

3. PREKLASYCY I FIZJOKRATYZM
   Krytyka merkantylizmu w pismach Johna Locke´a, Davida Huma, Pierra Boisguilleberta oraz Dudleya Northa; William Petty jako prekursor metod ilościowych w naukach ekonomicznych;
   Charakterystyka systemu Richarda Cantillona.
   François Quesnay i fizjokratyzm (laissez-faire, tableau économique, podatek jedyny).

4. EKONOMIA KLASYCZNA (ADAM SMITH, J. B. SAY)
   System ekonomiczny Adama Smitha: podział pracy, teoria wartości opartej na kosztach produkcji a teoria wartości opartej na pracy, funkcjonowanie rynków: cena naturalna i rynkowa, przyczyny bogactwa narodów, liberalizm gospodarczy.
   system J. B. Saya: produkcja jako proces tworzenia użyteczności; prawo rynków.

5. EKONOMIA KLASYCZNA (DAVID RICARDO, T. R. MALTHUS)
   System ekonomiczny Davida Ricardo: podstawy metodologiczne; teoria wartości opartej na pracy; teoria renty gruntowej; teoria stagnacji sekularnej;
   Doktryna ludnościowa T. R. Malthusa.

6. EKONOMIA KLASYCZNA (W. N. SENIOR, J. S. MILL)
   Rozwój metodologii ekonomii: ekonomia jako sztuka i ekonomia jako nauka. Próby definiowania zakresu ekonomii: ujęcia brytyjskie i kontynentalne. Koncepcja homo oeconomicus.
   System ekonomiczny J. S. Milla: prawa produkcji i prawa podziału, teoria wartości oparta na koszcie produkcji, prawo rynku, liberalizm społeczny. .

7. SOCJALIZM UTOPIJNY I MARKS
   System J. Ch. L. Simonde de Sismondiego jako pomost pomiędzy ekonomią klasyczną a socjalizmem (tzw. socjalizm drobnomieszczański).
   Rozwój myśli socjalistycznej w pierwszej poł. XIX wieku; ogólna charakterystyka; wybrane koncepcje R. de Saint-Simona, R. Owena, Ch. Fouriera i P. Proudhona;
   Podłoże systemu teoretycznego Karola Marksa; materializm dialektyczny; teoria wartości, pojęcie wartości dodatkowej, nieuchronność upadku kapitalizmu i idea gospodarki centralnie planowanej.

8. SZKOŁA HISTORYCZNA
   Rozwój niemieckiej szkoła narodowej, elementy systemu ekonomicznego A. Müllera i F. Lista; protekcjonizm wychowawczy.
   Podejście do uprawiania ekonomii w starszej szkole historycznej; teorie stadiów rozwoju gospodarczego. Młodsza szkoła historyczna i „spor o metodę”.
   Wybrne idee z myśli W. Sombarta i M. Webera (podłoże powstania kapitalizmu).

9. MARGINALIZM (JEVONS I MENGER)
   Podłoże tzw. rewolucji marginalistycznej. Wyróżniki marginalizmu. Różnice w ramach nowego paradygmatu – charakterystyka poszczególnych szkół marginalistycznych;
   Teoria wartości (trójkąt Mengera, I i II prawo Gossena);
   Austriacka teoria procentu;

10. MARGINALIZM (WALRAS)
    System ekonomiczno-społeczny Leona Walrasa: model równowagi ogólnej, zmienne zależne i niezależne, osiąganie równowagi: walrasowski licytator i proces tâtonnement. Wnioski Walrasa pod adresem polityki gospodarczej.

11. SZKOŁA NEOKLASYCZNA (MARSHALL)MARGINALIZM (WALRAS)
    System ekonomiczno-społeczny Alfreda Marshalla: zagadnienia metodologiczne; związki pomiędzy teorią a praktyką; Marshall jako twórca szkoły neoklasycznej; teoria kształtowania się cen; koncepcja nadwyżki konsumenta; teoria pieniądza i uwagi na temat przebiegu cykli koniunkturalnych; J. B. Clark: teoria produkcyjności krańcowej jako teoria podziału;

12. REWOLUCJA NIEDOSKONAŁEJ KONKURENCJI.
    SPÓR O RACJONALNOŚĆ GOSPODARKI SOCJALISTYCZNEJ
    Słabości modelu konkurencji doskonałej. poszukiwania nowego sposobu analizowania działalności przedsiębiorstw. model konkurencji monopolistycznej Edwarda H. Chamberlina a koncepcja konkurencji niedoskonałej Joan Robinson.
    Spór o racjonalność gospodarki socjalistycznej (Lange kontra Mises i Hayek).

13. INSTYTUCJONALIZM
    Veblenowskie podejście do uprawiania ekonomii. Krytyka ekonomii klasycznej; pojęcie instytucji; teoria rozwoju ludzkości (determinizm technologiczny); ostentacyjna konsumpcja.

14. REWOLUCJA KEYNESOWSKA
    Podłoże rewolucji keynesowskiej; charakterystyka systemu ekonomicznego J. M. Keynesa: krytyka ekonomii klasycznej;zasada popytu efektywnego; zmienne zależne i niezależne; teoria stopy procentowej; mnożnik inwestycyjny; równowaga gospodarcza; implikacje polityczne teorii Keynesa.

15. REWOLUCJA FORMALISTYCZNA
    Synteza neoklasyczna Samulsona i Hicksa (model IS-LM); rozwój metod matematycznych i narzędzi ilościowych (rozwój ekonometrii i statystyki); zmiany w teorii mikroekonomicznej w II poł. XX wieku.

16. MONETARYZM
    Ilościowa teoria pieniądza jako punkt wyjścia dla monetaryzmu; funkcja popytu na pieniądz; mechanizm transmisji i monetary rule; hipoteza oczekiwań adaptacyjnych; rewizja krzywej Phillipsa.

17. NOWA EKONOMIA KLASYCZNA
    Związki z monetaryzmem; założenie o ciągłym oczyszczaniu się rynku i hipoteza racjonalnych oczekiwań; „krytyka Lucasa”; głos w dyskusji na temat roli państwa w gospodarce.

18. NOWA EKONOMIA KEYNESOWSKA
    Przyczyny kryzysu keynesizmu na przełomie lat 60. i 70. XX wieku; poszukiwanie mikropodstaw teorii makroekonomicznej; sztywności realne i nominalne; teoria cyklu koniunkturalnego.

19. TEORIA REALNEGO CYKLU KONIUNKTURALNEGO
    Specyfika podejścia zwolenników teorii realnego cyklu koniunkturalnego do wzrostu i wahań koniunktury gospodarczej; implikacje dla polityki gospodarczej; krytyka teorii realnego cyklu koniunkturalnego.

20. NOWA EKONOMIA INSTYTUCJONALNA
    Związki pomiędzy nową ekonomią instytucjonalną a instytucjonalizmem Veblenowskim; koncepcja kosztów transakcji i teoremat Coase’a; Kliometria – nowa historia gospodarcza.

21. TEORIA WYBORU PUBLICZNEGO
    Teoria wyboru publicznego jako nowa ekonomia polityczna. Rola założenia o racjonalności ludzkich działań; rynki gospodarcze a polityczne; koncepcja pogoni za rentą (Rent seeking).

22. EKONOMIA EWOLUCYJNA
    Podłoże wykorzystania analogii organicystycznych w ekonomii. System gospodarczy jako organizm. Modelowanie rozwoju i wzrostu gospodarczego. Rola postępu technicznego i technologicznego w tych procesach. Koncepcja Path dependance (Trajektoria rozwoju).

LITEREATURA